Purim 2026

Purim to jedno z najważniejszych świąt rabinicznych w kalendarzu żydowskim. Upamiętnia ono ocalenie Żydów żyjących w starożytnym imperium perskim przed planowaną zagładą. Poniższy artykuł szczegółowo omawia daty tegorocznych obchodów, tło historyczne zapisane w Księdze Estery, obowiązujące prawa religijne oraz tradycje kulturowe. Integralną częścią opracowania jest słowniczek pojęć hebrajskich związanych ze świętem. Purim 2026 wypada w marcu.

Kiedy wypada Purim w 2026 roku?

W kalendarzu gregoriańskim w 2026 roku obchody święta Purim rozpoczynają się po zachodzie słońca w poniedziałek, 2 marca, a kończą wraz z zapadnięciem zmroku we wtorek, 3 marca.

Według kalendarza żydowskiego, który opiera się na cyklu księżycowo-słonecznym, Purim obchodzone jest zawsze 14. dnia miesiąca adar. W roku żydowskim 5786 jest to standardowy miesiąc adar (w latach przestępnych, posiadających dwa miesiące adar, święto wypada w adar II). Wyjątkiem są miasta, które w czasach biblijnego Jozuego były otoczone murem, takie jak Jerozolima. Tam obchody przesunięte są o jeden dzień, na 15. dzień miesiąca adar, i określane są mianem Szuszan Purim.

Tło historyczne: Księga Estery

Podstawowym źródłem wiedzy o genezie święta jest biblijna Księga Estery (Megilat Ester). Opisuje ona wydarzenia mające miejsce na dworze perskiego króla Achaszwerosza (identyfikowanego najczęściej z Kserksesem I).

Główną osią narracji jest spisek wysokiego urzędnika dworskiego, Hamana. W odwecie za odmowę oddania mu pokłonu przez Żyda Mordechaja, Haman uzyskuje od króla dekret nakazujący eksterminację całej społeczności żydowskiej w państwie. Dzień zagłady zostaje wyznaczony za pomocą losowania. Od staroperskiego słowa określającego los – „pur” – pochodzi nazwa święta.

Plan Hamana zostaje udaremniony dzięki działaniom królowej Estery, żony Achaszwerosza, która z inicjatywy swojego krewnego Mordechaja ukrywała wcześniej swoje żydowskie pochodzenie. Estera ryzykuje życiem, stając przed królem bez wezwania, by zdemaskować zamiary doradcy. W konsekwencji Haman zostaje skazany na śmierć, a król wydaje nowy dekret, pozwalający Żydom na zbrojną obronę przed atakami.

Cztery religijne obowiązki (Micwot)

Halacha (prawo żydowskie) definiuje cztery główne obowiązki religijne, które każdy dorosły Żyd musi wypełnić podczas święta Purim:

1. Kriat ha-Megila (Odczytanie zwoju): Księga Estery jest publicznie odczytywana w synagodze z odręcznie spisanego pergaminowego zwoju. Odczyt odbywa się dwukrotnie: wieczorem, po rozpoczęciu święta, oraz następnego dnia rano. Tradycja nakazuje, aby podczas wymawiania imienia Hamana zgromadzeni zagłuszali je, uderzając w pulpity lub używając drewnianych kołatek.
2. Miszloach manot (Wysyłanie porcji): Obowiązek polegający na przekazaniu innej osobie daru żywnościowego. Minimum halachiczne to dwie różne porcje jedzenia lub napojów, które są gotowe do spożycia. Dary te najczęściej wymienia się w ciągu dnia.
3. Matanot la-ewjonim (Dary dla ubogich): Nakaz przekazania wsparcia materialnego przynajmniej dwóm osobom potrzebującym. Może to być gotówka, żywność lub inne środki ułatwiające organizację świątecznego posiłku. Prawo żydowskie kładzie na ten obowiązek szczególny nacisk, przedkładając go nad wydatki na własną ucztę.
4. Seudat Purim (Uczta purimowa): Uroczysty posiłek, który musi odbyć się w ciągu dnia (przed zachodem słońca). Wyróżnia się on przyzwoleniem na spożycie większej niż zazwyczaj ilości alkoholu.

Tradycje i zwyczaje purimowe

Poza ścisłymi nakazami prawa religijnego, z Purim wiążą się liczne zwyczaje kulturowe i ludowe. Najbardziej widocznym z nich jest przebieranie się w kostiumy i noszenie masek. Praktyka ta ma uzasadnienie teologiczne – Księga Estery jest jedyną księgą biblijną, w której ani razu nie pada imię Boga. Przebieranie się symbolizuje ukrycie boskiej obecności w opisanych wydarzeniach historycznych, gdzie ocalenie nadeszło poprzez pozornie naturalne zbiegi okoliczności.

Ważnym elementem kultury kulinarnej aszkenazyjskich Żydów są trójkątne ciastka z nadzieniem (najczęściej makowym, owocowym lub orzechowym), znane jako hamantasze (z jidysz: uszy Hamana). W Izraelu używa się na nie hebrajskiego określenia oznej Haman.

Słowniczek hebrajski: Purim

Termin polski / Transliteracja	Zapis hebrajski	Znaczenie / Kontekst
Purim	פורים	Losy; liczba mnoga od słowa „pur” (los), nazwa święta.
Pur	פור	Los; odnosi się do metody wyznaczenia daty zagłady przez Hamana.
Megilat Ester	מגילת אסתר	Zwój Estery; pergaminowy zwój zawierający biblijną Księgę Estery.
Adar	אדר	Dwunasty miesiąc żydowskiego kalendarza biblijnego, w którym przypada święto.
Miszloach manot	משלוח מנות	Posyłanie porcji; wzajemne obdarowywanie się żywnością gotową do spożycia.
Matanot la-ewjonim	מתנות לאביונים	Dary dla ubogich; nakaz pomocy osobom w trudnej sytuacji materialnej.
Seuda	סעודה	Uczta; uroczysty, suty posiłek spożywany w dzień święta.
Raaszan	רעשן	Kołatka; instrument używany w synagodze do zagłuszania imienia Hamana.
Oznej Haman	אוזני המן	Uszy Hamana; hebrajska nazwa tradycyjnych, trójkątnych ciastek purimowych (hamantaszów).
Masecha	מסכה	Maska; element przebrania nawiązujący do motywu ukrycia w Księdze Estery.
Hester panim	הסתר פנים	Zakrycie oblicza; teologiczna koncepcja ukrytego działania Boga w historii.
Szuszan	שושן	Suza; starożytna stolica Persji, miejsce akcji Księgi Estery.