Czy Żydzi obchodzą sylwestra?
Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie, bo w judaizmie jest wiele różnic. Dla jednych to okazja do imprezy, dla innych – symbol bolesnej historii i obcych wpływów religijnych. Co więcej, w judaizmie koncepcja nowego roku jest znacznie szersza, bo w kalendarzu hebrajskim występuje on aż cztery razy.
Dlaczego „Sylwester” jest problemem?
W Izraelu noc 31 grudnia nazywana jest powszechnie „Sylwestrem” (hebr. סילבסטר). Już sama nazwa wskazuje na to, że święto dotyczy innego wyznania niż judaizm – pochodzi ona od imienia papieża Sylwestra I, którego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim przypada właśnie tego dnia.
Dla świadomych historycznie i religijnie Żydów świętowanie tego dnia jest problematyczne z dwóch głównych powodów:
- Postać papieża i historia prześladowań: Choć historycy spierają się o osobisty stosunek Sylwestra I do Żydów, to jego pontyfikat (IV w. n.e.) jest symbolem przełomu. To wtedy, pod rządami cesarza Konstantyna, chrześcijaństwo stało się religią dominującą w Rzymie, co zapoczątkowało systemowe ograniczenia praw Żydów i wieki trudnych relacji. W żydowskiej pamięci zbiorowej noc sylwestrowa w Europie często kojarzyła się ze strachem przed pogromami, a nie z zabawą.
- Odcięcie się od praktyk chrześcijańskich: Judaizm kładzie ogromny nacisk na zachowanie własnej tożsamości. Świętowanie 1 stycznia jest postrzegane przez religijnych Żydów jako naśladowanie zwyczajów innowierczych. Data ta ma też silny związek z teologią chrześcijańską – 1 stycznia wypada dokładnie osiem dni po Bożym Narodzeniu, co wiąże się ze świętem Obrzezania Pańskiego (upamiętnieniem obrzezania Jezusa). Dlatego ortodoksyjni Żydzi programowo ignorują ten dzień, traktując go jako zwykły dzień pracy i nauki Tory, by wyraźnie odróżnić się od kultury chrześcijańskiej.
Izrael podzielony: Świeccy, Religijni i „Rosyjski” Nowy Rok
Mimo historycznych i religijnych zastrzeżeń, współczesny Izrael nie jest monolitem. Podejście do 31 grudnia zależy od tego, kogo zapytamy:
- Świeccy Izraelczycy: W Tel Awiwie i innych świeckich ośrodkach 31 grudnia to po prostu okazja do wyjścia do pubu czy klubu. Restauracje organizują specjalne kolacje, a młodzież bawi się do rana, traktując to jako świecką tradycję globalną, pozbawioną kontekstu religijnego.
- Środowiska religijne: W Jerozolimie czy Bnei Brak noc ta wygląda jak każda inna. Nie ma fajerwerków ani szampana. Jest to dzień powszedni, a wszelkie próby świętowania są tam traktowane z dużą rezerwą lub jawną krytyką.
- Imigranci z ZSRR (Novy God): Trzecią, bardzo liczną grupą, są imigranci z krajów byłego Związku Radzieckiego. Obchodzą oni Novy God – święto rodzinne, z choinką i Dziadkiem Mrozem. Podkreślają oni, że w ZSRR było to święto państwowe, a nie religijne, i jest dla nich elementem nostalgii oraz kultury, w której wyrośli.
Skoro nie styczeń, to kiedy? Cztery Nowe Roki w judaizmie
Jeśli 1 stycznia jest datą „obcą” dla judaizmu, to kiedy Żydzi świętują początek roku? Judaizm wyróżnia aż cztery „nowe roki”, z których każdy pełni inną funkcję w cyklu życia religijnego i natury (zgodnie z Miszną, traktat Rosz ha-Szana 1:1).
1. 1 Nissan (wiosna – marzec/kwiecień) Nowy Rok Królów i Świąt. Miesiąc wyjścia z Egiptu. To od niego Tora nakazuje liczyć kolejne miesiące roku. Historycznie służył do datowania lat panowania żydowskich królów oraz ustalania kalendarza świąt pielgrzymich (Pesach, Szawuot, Sukkot).
2. 1 Elul (lato – sierpień/wrzesień) Nowy Rok dla dziesięciny ze zwierząt. W czasach biblijnych wyznaczał on granice roku podatkowego dla bydła składanego w ofierze. Dziś miesiąc Elul to czas duchowego przygotowania, introspekcji i dęcia w szofar przed nadchodzącym sądem.
3. 1 Tiszri (jesień – wrzesień/październik) Rosz ha-Szana – ten właściwy Nowy Rok. To dzień, który większość kojarzy z żydowskim Nowym Rokiem. Upamiętnia stworzenie świata. To wtedy zmienia się data w kalendarzu hebrajskim (obecnie 5785). Jest to czas modlitwy, sądów nad ludzkością i symbolicznego jedzenia jabłek z miodem, by nadchodzący rok był słodki.
4. 15 Szwat (zima – styczeń/luty) Tu bi-Szwat – Nowy Rok Drzew. Ekologiczne święto judaizmu. Pierwotnie służyło do obliczania wieku drzew dla celów dziesięciny z owoców (nie wolno jeść owoców z drzewa młodszego niż 3 lata). Dziś jest to radosny dzień, w którym sadzi się drzewa i dziękuje za owoce Ziemi Izraela.
Ta różnorodność pokazuje, że w judaizmie czas nie jest liniowy, lecz cykliczny, a każdy „nowy początek” służy innemu aspektowi życia: od wolności narodowej (Nissan), przez rozliczenie duchowe (Tiszri), aż po szacunek dla przyrody (Szwat).
Zainteresowały Cię sprawy związane z kulturą żydowską? To może czas poznać język hebrajski?
Zaobserwuj nas na facebooku i instagramie, żeby czytać więcej ciekawostek na bieżąco!
