Imię Miriam to jedno z najstarszych i najbardziej znaczących imion biblijnych. Pochodzi z języka hebrajskiego i pojawia się już w Biblii jako imię prorokini Miriam, siostry Mojżesza i Aarona, a także w ewangeliach jako matka Jezusa. Z tego powodu Miriam / Maria stało się najpopularniejszym imieniem żeńskim na świecie. To imię ma dość złożoną historię i symbolikę, którym przyjrzymy się w tym tekście.
Biblijna Prorokini Miriam
Pierwszą znaczącą postacią biblijną o imieniu Miriam była prorokini Miriam, kobieta biorąca aktywny udział w losie ludu Izraela. Jej historia może być ważna również dla zrozumienia sensu i biblijnej symboliki tego imienia.
Miriam była siostrą Mojżesza i Aarona, a więc podobnie jak oni pochodziła z rodu Lewiego, z którego wywodzili się kapłani i lewici. To właśnie ona, jako młoda dziewczyna, czuwała nad młodszym bratem Mojżeszem, gdy został ukryty w koszyku na wodach Nilu. Zaproponowała córce faraona, by niemowlę wykarmiła jego własna matka (Wj 2,1–10). Tym samym wykazała się mądrością i odwagą, które umożliwiły realizację historii biblijnej, a później staną się cechami prorokini. Jej rola zostaje podkreślona, gdy po wyjściu z Egiptu śpiewa pieśń zwycięstwa.
Tak zwana Pieśń Miriam to krótki, ale niezwykle ważny fragment Księgi Wyjścia (Wj 15,20–21). Po cudownym przejściu Izraelitów przez Morze Czerwone to właśnie Miriam, prorokini i siostra Mojżesza, chwyta za bębenek i prowadzi kobiety w tańcu i śpiewie. Śpiewają one słowa: „Śpiewajmy Panu, bo okrył się chwałą; [egipskiego] konia i jeźdźca strącił w morze”. Część badaczy uważa, że właśnie Pieśń Miriam stanowi najstarszy zachowany tekst poetycki Biblii Hebrajskiej, pochodzący z najwcześniejszegoo okresu języka hebrajskiego. W żydowskiej tradycji Pieśń Miriam jest hymnem wdzięczności i wolności. To nie tylko opowieść o zwycięstwie nad faraonem, ale także pierwsze w Biblii publiczne uwielbienie Boga przez kobiety. Miriam staje się w tym momencie symbolem prorockiego głosu i duchowej radości, która rodzi się z doświadczenia wyzwolenia.
Znaczenie imienia Maria / Miriam a biblijna prorokini
Etymologia imienia Miriam nie jest jednoznaczna – istnieje kilka hipotez, ponieważ pochodzi z bardzo starego okresu języka hebrajskiego, a być może jeszcze z wcześniejszych języków semickich lub egipskiego. Pochodzenie tego imienia zajmowała zarówno badaczy jak i myślicieli religijnych już od starożytności. Wiele z wyjaśnień miało związek z biblijną prorokinią Miriam.
Tradycja żydowska podkreśla także, że Miriam przyszła na świat w czasach największego ucisku Izraelitów w Egipcie. Jej imię, pochodzące od hebrajskiego słowo מר (mar, „gorzki”), odzwierciedla więc trudne czasy, w których się narodziła. Zatem odzwierciedlało cierpienie ludu żydowskiego w niewoli egipskiej. Taką etymologię podaje już żydowska kronika historyczna Seder Olam z II w.n.e. W podobnym tonie Midrasz Rabba (Szemot 1:13) tłumaczy, że w czasach, gdy urodziła się Miriam, Egipcjanie uczynili życie Izraelitów gorzkim, co oddaje czasownik מירר (mirer / merer). W tym ujęciu Miriam znaczy „gorzka”, „pełna goryczy” lub „urodzona w gorzkich czasach”.
Niejako przedłużeniem tej interpretacji jest rozbicie imienia Miriam (מרים) na dwa elementy: מר (mar) – gorzki, oraz ים (jam) – morze, a więc „gorzkie morze” lub „morze goryczy”. Tym “gorzkim morzem” mogłoby być Morze Sitowia, przez które Mojżesz przeprowadził swój lud z Egiptu.
Gorycz, o której mówi tradycja, nie jest jednak tylko bólem – to także pamięć o trudach, które prowadzą do wyzwolenia. Staje się więc znakiem nadziei – zapowiedzią wyzwolenia i odnowy. Łączy się to z kolejną interpretacją imienia Miriam jako tej, która się buntuje – od słowa מרי (meri), czyli „bunt”. Midrasze mówią też o jej odwadze wobec faraona: Miriam, buntując się przeciw jego rozkazom, chroniła życie dzieci izraelskich. W ten sposób stała się symbolem kobiecej siły, proroctwa i wiary, która potrafi przemienić cierpienie w nadzieję.
Znaczenie imienia Miriam – hipotezy językoznawcze
Wśród językoznawców do dziś nie ma jednomyślności co do pochodzenia imienia Miriam. Wielu z nich wskazuje na takie słowa jak מר (mar) – „gorzki” oraz מרי (meri), czyli „bunt”. Kontynuują więc w pewien sposób rozumowanie obecne w tradycji żydowskiej. Część z nich wskazuje na to, że imiona w narracjach biblijnych nie były przypadkowe. Niezależnie od tego, czy jakaś postać czy tylko była przywołana jako alegoria, teksty biblijne często łączyły znaczenie imienia z konkretnym wydarzeniem lub rolą odegraną w narracji przez tą postać. Niektórzy badacze (np. E. Klein) widzą z kolei źródło imienia w języku egipskim, gdzie występował rdzeń mr lub mri, oznaczający „kochać” lub „być umiłowanym”. W połączeniu z końcówką teoforyczną imię Miriam mogło znaczyć „ukochana przez Boga” lub „umiłowana przez bóstwo”. Podobne imiona możemy znaleźć w starożytnym Egipcie, np. Merit-Amon (“ukochana [boga] Amona”). Ta interpretacja wydaje się prawdopodobna, biorąc pod uwagę egipski kontekst życia rodziny Mojżesza.
Symbolika imienia Miriam w judaizmie
W Biblii Miriam ukazana jest jako kobieta silna, mądra i pełna wiary. Po przejściu przez Morze Czerwone prowadzi kobiety w tańcu i pieśni chwały, stając się symbolem duchowego odrodzenia i wdzięczności. W tradycji żydowskiej jest także postrzegana jako prorokini i opiekunka narodu. Jej Pieśń jest istotna również jako jeden ze starszych tekstów hebrajskich. Talmud (Taanit 9a) wspomina o cudownej „studni Miriam” (Be’er Miriam), która miała towarzyszyć Izraelitom podczas ich wędrówki po pustyni. Studnia ta symbolizuje życie, czystość i nieustanną obecność Boga w drodze Jego ludu.
Zapisz się do nas na kurs hebrajskiego!
Czy Miriam to Maryja i Maria? Czy Miriam i Maria to to samo imię?
Biblijne imię Miriam (מרים) zyskało różne wersje w różnych językach. Już w starożytnej grece pojawiają się dwa warianty. W Septuagincie, czyli greckim tłumaczeniu Starego Testamentu, pojawia się Μαριάμ (Mariam), a więc wersja bardziej zbliżona do oryginału. W Nowym Testamencie pojawia się również Μαρία (Maria) w odniesieniu do Maryji. Jest to po prostu forma zhellenizowana, czyli dostosowana do greckiej fonetyki i stylu imion. W związku z tym w chrześcijaństwie europejskim rozdzielono bardziej semicko brzmiące imię od postaci matki Jezusa. Imię w postaci “Maria” przeszło do łaciny i stało się popularnym imieniem w krajach chrześcijańskich, które otrzymywali nawet mężczyźni (np. Jan Maria, Jose Maria…). W języku polskim, żeby podkreślić świętość matki Jezusa, wersję Maryja zarezerwowano właśnie dla niej, a imię Maria nadal jest popularnym imieniem żeńskim.
Tymczasem w bliskowschodnich kościołach chrześcijańskich, kontynuujących liturgię w języku aramejskim mówionym na co dzień przez Jezusa, nadal kontynuowana jest bardziej semicka wersja tego imienia. Przeszła ona również do języka arabskiego, w którym powstał Koran, w którym pojawia się imię مريم (Mariam) i chodzi o Maryję, która dla islamu jest wzorem pokory i wiary. Poświęcona jest jej cała sura, co czyni ją jedyną kobietą, która ma własną surę w świętej księdze islamu.
Symbolika imienia Miriam i Maria w chrześcijaństwie
Choć w Biblii Maryja jest zupełnie inną postacią niż prorokini Miriam, ich imiona łączy wspólny duchowy ton – w obu przypadkach oznaczają kobiety silne, wierne i pełne zaufania wobec Boga. Maryja stała się w chrześcijaństwie nowym uosobieniem wiary i nadziei Izraela, „nową Miriam”, która prowadzi ludzi do duchowego wyzwolenia.
Powiązanie między dwiema postaciami w Kościele Katolickim zostało podkreślone poprzez przyznany Maryi tytuł „Stella Maris” – Gwiazda Morza. Jej tytuł podkreśla, że jak biblijna Miriam przewodziła kobietom po przejściu Morza Czerwonego, tak Maryja prowadzi wiernych przez burze życia ku światłu zbawienia. Jest to nowe odczytanie imienia Miriam. Wynika z pomyłki w tłumaczeniu, lecz ten przypadek dał początek nowej symbolice. Święty Hieronim odnosił się do tłumaczenia etymologii מר ים (mar jam) – „kropla morza” na łacinę, czyli „stilla maris” Jednak zaszła drobna literówka i zamiast tego pojawiła się „stella maris”, czyli Gwiazda Morza. Ten tytuł przylgnął do Maryi i był powtarzany przez wielu świętych, którzy w ten sposób szukali w niej opiekunki. Od tego czasu Maryja stała się dla chrześcijan gwiazdą prowadzącą przez „morze życia” — obraz, który zdominował duchowość średniowieczną. O znaczeniu imienia Jezusa również możesz przeczytać na naszej stronie.
Chcesz lepiej zrozumieć Biblię?
Jeśli chcesz lepiej zrozumiec Biblię, znaczenia z niej wypływające, czytać ją w oryginale, zapisz się na kurs hebrajskiego biblijnego!
Zachęcamy również do obserwowania nas na Instagramie, Facebooku.