W judaizmie bardzo istotne jest podejście do krwi. Wynika to z Biblii, między innymi z zakazu spożycia krwi w Torze. Dlaczego taki zakaz pojawił się w Biblii i czy oznacza on zakaz jakiegokolwiek użycia krwi, w tym transfuzji krwi? W tym tekście wyjaśnimy właśnie to w powiązaniu z żydowskim nakazem ratowania życia
Biblijny zakaz spożycia krwi
W Torze (biblijnym Pięcioksięgu) pojawia się wiele nakazów i zakazów od Boga. Jednym z nich był zakaz jedzenia krwi. Pojawia się w Księdze Kapłańskiej, najbardziej decydującej dla biblijnego życia rytualnego księdze Pięcioksięgu Mojżeszowego. W Księdze Kapłańskiej 17,10 czytamy: „Jeżeli kto z domu Izraela albo spośród przybyszów, którzy osiedlili się między nimi, będzie spożywał jakąkolwiek krew, zwrócę oblicze moje przeciwko temu człowiekowi spożywającemu krew i wyłączę go spośród ludu. Bo życie [nefesz] ciała jest we krwi! A Ja dopuściłem ją dla was tylko na ołtarzu, aby dokonywała przebłagania za wasze życie, ponieważ krew jest przebłaganiem za życie”.
Chodzi tutaj o silne skojarzenie między krwią a życiem. Najważniejszym fragmentem w tej kwestii jest: „życie [nefesz] ciała jest we krwi” (כִּי נֶפֶשׁ הַבָּשָׂר בַּדָּם הִוא – ki nefesz ha-basar ba-dam hi), gdyż zostaje powtórzony jeszcze kilka wersetów dalej (Kpł 17,14): „Albowiem życie [nefesz] wszelkiego ciała jest jego krwią” (כִּי נֶפֶשׁ כָּל־בָּשָׂר דָּמוֹ הִוא – ki nefesz kol-basar damo hi). W księdze Powtórzonego Prawa 12,23 pojawia się jeszcze bardziej dosłowne sformułowanie: „bo krew jest życiem [nefesz]” (כִּי הַדָּם הוּא הַנָּפֶשׁ – ki ha-dam hu ha-nefesz).
Należy zwrócić uwagę, że pojawia się tutaj słowo נֶפֶשׁ (nefesz) tłumaczone jako „życie”, jednak w wielu wypadkach tłumaczone jest również jako „dusza”, a dzisiaj bywa tłumaczeniem słowa „psychika”. Nefesz jest to jedno z biblijnych określeń duszy lub aspektów z nią powiązanych, wyraża przede wszystkim to co witalne, utrzymujące życie, lub samą jednostkę – istotę żywą. Interpretacja tego słowa może być bardzo ważna w dyskusjach religijnych na temat podejścia do krwi. W tekstach dotyczących krwi nefesz jest bardzo mocno związane z życiem biologicznym. Tradycyjni komentatorzy zwracali uwagę na tę zależność: Raszi przy Kpł 17,14 wyjaśnia wręcz, że dosłownie „życie jest krwią”.
Warto również się szerzej przyjrzeć fragmentowi, w którym taka wzmianka pada. Mowa w nim również o właściwym składaniu ofiar i zwierzętach ofiarnych. Tekst Tory wyjaśnia, że krew została przeznaczona na ołtarz jako środek związany z przebłaganiem. Następnie mowa o tym, żeby nie jeść mięsa zwierzęcia padłego lub rozszarpanego. Gdyby ktoś tak postąpił, powinien się rytualnie oczyścić.
Najważniejszy fragment w tekstach chrześcijańskich dotyczący spożycia krwi znajduje się w Dziejach Apostolskich. Podczas tzw. soboru jerozolimskiego apostołowie i starsi dyskutowali, jakie przepisy Prawa Mojżeszowego powinni zachowywać nie-Żydzi, którzy przyjmują chrześcijaństwo. W liście do wierzących pochodzenia pogańskiego napisano: „powstrzymywać się od pokarmów ofiarowanych bożkom, krwi, od tego, co uduszone, i od nierządu” (Dz 15,20).
Nakaz ratowania życia
W starożytności nie znano transfuzji krwi, dlatego też księgi biblijne jej nie uwzględniają. Dlatego w judaizmie rozwiązanie problemu zakaz spożycia krwi a przetaczanie komuś krwi pojawia się już znacznie później. W interpretacjach halachicznych sięgnięto po bardziej ogólną zasadę: nakaz ratowania życia (פיקוח נפש – pikuach nefesz).
Zasada ratowania życia jako taka nie pojawia się w Biblii, lecz dopiero została wyprowadzona z kilku jej fragmentów przez talmudycznych rabinów. Najważniejszę podstawą tej zasady stał się werset z Księgi Kapłańskiej 18,5: „i będzie przez nie żył” (וָחַי בָּהֶם – wa-chaj ba-hem). Werset mówi o przestrzeganiu przykazań, ale rabini odczytali jego zakończenie jako wskazanie, że przykazania mają być wykonywane dla życia, a nie kosztem życia. Szczególnie ważne jest talmudyczne sformułowanie w traktacie Joma 85b: „i będzie przez nie żył – a nie żeby przez nie umarł” (וָחַי בָּהֶם – וְלֹא שֶׁיָּמוּת בָּהֶם).
Co więcej, Talmud przedstawia kilka argumentów uzasadniających zasadę, według której ratowanie życia ma pierwszeństwo przed szabatem. Szabat jest jednym z najważniejszych nakazów judaizmu. Mimo to, jeżeli człowiek znajduje się w stanie zagrożenia życia, wolno, a wręcz należy naruszyć szabat, aby go uratować. Mimo, że wiele nawet prostych czynności jest zakazanych podczas szabatu, nikt w judaizmie nie kwestionuje, że lekarze powinni wykonywać swoją pracę nawet w szabat.
Nakaz ratowania życia a transfuzja krwi
Dla judaizmu w kwestii ratowania życia ważny jest jeszcze inny fragment biblijny. Jest to werset Tory (Kpł 19,16) mówiący dosłownie „Nie będziesz stał nad krwią swego bliźniego” (לֹא תַעֲמֹד עַל־דַּם רֵעֶךָ –lo ta’amod al-dam re’echa). Bywa to tłumaczone jako „Nie będziesz stał bezczynnie…” lub „Nie będziesz nastawał na życie bliźniego”. W tradycji rabinicznej werset został zinterpretowany jako obowiązek ratowania człowieka znajdującego się w niebezpieczeństwie.
Ratowanie życia ma zatem pierwszeństwo przed niemal wszystkimi zakazami religijnymi. Dlatego w judaizmie transfuzja krwi jest zasadniczo dopuszczalna, a gdy jest konieczna do ratowania życia, może być wręcz obowiązkowa. Nie chodzi już tylko o pytanie, czy transfuzja narusza zakaz spożywania krwi. Judaizm rabiniczny rozstrzyga również i to zagadnienie. W responsach rabinicznych dotyczących transfuzji wskazuje się właśnie na ten argument: krew podawana do żyły nie jest spożywana. Dotyczy to różnych nurtów judaizmu, w tym ortodoksji. W korespondencji chasydzkiego rabina Menachema Mendla Schneersona z Chabadu zwraca się również uwagę na fakt, że transfuzja jest zazwyczaj stosowana u pacjenta ciężko chorego, co dodatkowo uruchamia problem ratowania życia.
Podsumowanie
Biblijny zakaz spożycia krwi bywa różnie interpretowany przez ugrupowania religijne lub nawet poszczególne osoby. Jednak w tradycji hebrajskiej, w judaizmie, podkreśla się nakaza ratowania życia. Oznacza to, że spełnianie przykazań nie może prowadzić do śmierci. Jeśli czyjeś życie jest zagrożone, według judaizmu należy je ratować, także jeśli oznacza to transfuzję krwi lub złamanie szabatu. Nie przekreśla to zakazu spożycia krwi i jeśli ktoś jest religijnym Żydem, to nie je potraw zawierających krew.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć Biblię w oryginale, możesz zapisać się na kurs hebrajskiego biblijnego.
Na bieżąco polecamy różne rzeczy na naszych social mediach: Instagram, Facebook.
